Görsel ifadede soyutlama nedir?

Bu sorudan hareketle öncelikle Latince kökenli Abstraction’ın, dilimizde Soyutlama’nın, tanımlarını yapmaya çalışalım.

Temel anlamda, çizmek fiili ile birlikte anılan soyutlama işi, bazı karakteristik özellikleri ortadan kaldırırken bazılarını öne çıkarmak suretiyle biçimin temsili halinin en verimli kullanılmasına giden süreci içerir.

Soyutlama nesnel bilgiyi içerdiği gibi, bir kısmını da ortadan kaldırabilir, gizleyebilir. Biçimsel anlamda, bir nesnenin temel karakteristiğinin bozulmadan, ayrıntılarının ortadan kaldırılması, izleyen için doğrudan hedefe giden bir yönlendirme içerir. Böylelikle en temel anlamda bir şablona indirgenen biçim, yinelenebilir ve kopyalanabilir. Bu da, formun, temsil ettiği nesnel gerçeklikle ilişkisinde farklı yorumlanabilen artistik pencereler açma imkanı sağlar.

……….

Tasarımcılar için şablona indirgeme işi, yeniden üretilme şansını arttırdığı için, soyutlama tasarlama ile birlikte anılmaya başlamıştır.

Örneğin, kamusal alanda sık rastlanılan işaret ya da sembollerin, çeşitli soyutlama aşamalarının sonuçlarıdır.Tuvaletler üzerindeki ; bayan / bay simgeleri, ayrıntıları azaltılmış ve cinselliği giysi ile formüle eden bir soyutlamanın  siluet (Gölge çizim)leridir.

………..

Tasarlama işinin aksine plastik sanatların bir çok alanında, özellikle Resim’de, soyutlama çok farklı biçimlerde ele alınmış ve sonucun, tekrar üretilebilme prensibinin aksine taklit edilememesi belirleyici olmuştur.

Figürasyonu reddeden İnformel sanat içinde; "Lirik Soyutlama" ve "Lekecilik" belirgindir. ( Resim: Nicolas De Stael )

Figürasyonu reddeden İnformel sanat içinde; “Lirik Soyutlama” ve “Lekecilik” belirgindir. ( Resim: Nicolas De Stael )

All- Over için tuval istilası diyebiliriz; resimde herhangi bir odak yoktur.1940'larda Jackson Pollock resimleri için kullanılan terim bir soyutlamayı ifade eder.

All- Over için tuval istilası diyebiliriz; resimde herhangi bir odak yoktur.1940’larda Jackson Pollock resimleri için kullanılan terim bir soyutlamayı ifade eder.

Görsel anlamda soyutlamayı yönetebilmek , bilginin yönetimine bağımlıdır. Örneğin bir hayvan figürünün soyutlanmasında ayrıntıların azaltılması formülüne ek olarak ona has, karakteristik yaşam alanının genel özelliklerinin araştırılması, soyutlamanın farklı pencerelerini açar.

Soyutlanan nesnel gerçeklik, yeni bir anlatım dilinin özgün ögesi olarak kullanılır. Aşağıdaki örnekleri bu gözle inceleyin.

Balıkların hareketli döngüsü ve rastlantısal odak renklerin dinamik yansıması soyut bir görselin habercisi.

Balıkların hareketli döngüsü ve rastlantısal odak renklerin dinamik yansıması soyut bir görselin habercisi.

Merkezi bir daire içinde geometrik parçalanmış renkli bir soyut balık. ( Balık formundan söz edebiliriz.)

Merkezi bir daire içinde geometrik parçalanmış renkli bir soyut balık.

Kaligrafik bir kompozisyona dönüşen soyut balıklar. ( Balıkla formundan söz edebiliriz.)

Kaligrafik bir kompozisyona dönüşen soyut balıklar.

"Balık formundan hareketle" bezenmiş soyut yüzey.

“Balık formundan hareketle” bezenmiş soyut yüzey.

Balık formundan hareketle çizgi ve rengin kompozisyonu.

Balık formundan hareketle çizgi ve rengin kompozisyonu.

Kavramsal olandan, nesnel gerçekliğe ulaşma antremanı, fikir üretebilmek için son derece keyiflidir.

Yine örnek olarak,beş kişi ile bir oyun oynadığımızı düşünelim; Ve, bir kavram olarak Ölüm’ü seçelim.

İlk kişiye Ölüm’ün, onda “nesnel gerçeklik” olarak ne çağrıştırdığını soralım.Yanıt, “Tabut” olsun. Bu kez, ikinci kişiye “tabut”a ait “nesnel” çağrışımı soralım.Yanıt, Ağaç olsun. Üçüncü kişi ağaçtan armutu, dördüncü armuttan ayıyı, beşincisi ayıdan bal’ı anımsasın.

Çetrefilli süreç burada başlıyor. Bu sıralamada ölüm’den bal’a gelinmiştir.

İşte, bal ile ilgili çağrışımı kullanarak, Ölüm’ü anımsatabilme becerisi, soyut yaklaşımın, metaforun anahtarıdır. Görüldüğü gibi her ne kadar formüle edilmeye çalışılsa da,temel olan; Soyutlama işinin, gerek kavramsal, gerek nesnel çıkışı, felsefi bir zenginlik, bilgi birikimi ve araştırma gücüne bağımlı olduğudur.

Bu nedenle soyut üretimlerin çok farklı isimlerle, farklı yaklaşımlar olarak ele alınması bizi şaşırtmaz.

İlk insanın simge ve sembol dilinde soyutladığı, duvar resmi figürleri de, bilginin daha kolay paylaşımını hedefliyordu.

Bugün soyutlama; tasrımın öznelliğindeki temel belirleyici unsur olmakla birlikte, sanatsal anlamda, tasarlanmış olana iliştirilen elitist bir dekor objesi olma riskiyle karşı karşıyadır.

Keza, adlandırılmış çok sayıda soyut sanat içinde, “boya resmi” , imge’den uzaklaştıkça, yüzeyi değerlendiren bir leke formuna girmektedir.

(sürecek )

soner göksay / mindonart / 2014

Reklamlar