Bu yazıda, Soner Göksay ‘ın adlandırdığı “teknik deha” kavramını ve sanatsal yaratıcılık ile ilişkisini inceleyeceğim.

………………………

Tekniğin yönetimi kişiden kişiye farklılık gösterse de, el becerisi gelişmiş üretken elinde “taklit edilmesi” mümkündür.İmgenin taklidi sözkonusu olduğunda, tekniğin kaynağı fotoğraftır.Fotoğraf,net ve değişken olmayan bir suret sunar.Kadraj, anın sabitlenmiş halidir ve kopyalama işlemi ne kadar uzun sürerse sürsün,  üretenin değişken heyecanından etkilenmez.Bu yüzden, teknik deha’nın, yaratıcılığın temel gereklerinden içgüdüselliğe ihtiyaç duymadığını söyleyebiliriz.Bir teknik deha,öznelleşme sürecini basit birkaç hamle ile çözebilir.Örneğin, görsele eklenen,  küçük bir sürreel yaklaşım içeriği farklılaştırarak çekiciliği arttırabilir.Bu yaklaşımda, görselin gücü yine tekniğin üstünlüğünden gelmektedir. Ancak kavramın güçlü olması ve tekniğe eşlik edebilmesi görseli bir sanat çalışması sınıfına taşıyabilir.

Sürrealizm akımı içinde ele alacağımız iki eseri inceleyerek konuyu daha iyi açıklayabiliriz;

 

Aşağıdaki Dali resminde teknik fotografiktir.Hatta iyi incelendiğinde, resme ait zengin bir ışık kurgusuna rastlamayız,bu kurgu fotoğrafa aittir.Boyanan yeni içerik,fotoğrafların kolajından oluşmuştur.Bu anlamda Dali,teknik bir dehadır.Sanatını, düşsel etkiler,bulunduğu çevreye ait doğal alıntılar ve kısmi deformasyonlar ile zenginleştirmiştir.Sanatçı,yaratıcılığından ziyade, kusursuz bir fırça tekniği ile öne çıkar.

Salvador_Dal_Leda_Atomica

Dali kadar, güncel yaşantıda popüler olmamış Delvaux, fotoğraf kullansa da yeni imgesel bir dünya oluşturmayı başarmış,figürlerini kendi karakteristiğinde yorumlamıştır.Burada, gündüz ve gecenin kullanımı, figürlerdeki gerçek dışı ışığın yönetimi fotoğrafa ait değildir.Teknik olarak Dali’den aşağı kalır yanı olmayan Delvaux’yı yine de teknik deha olarak betimleme önceliğine sahip olmayız.

shadows-1965

Günümüz sanatında, teknik olarak fotoğraf ile yarışan çalışmaların şaşırtıcılığı neredeyse aynıdır.Aşağıda izleyeceğiniz teknik deha, kutup ayılarının ayakları altına eklediği şişme platformla çalışmaya bir metafor ekleyerek,bir tebessüm yaratmıştır.İçeriğin yorumunda bizi tebessüme sürükleyen çalışma,ancak şaşırtıcı sabrı ve kopyanın başarısı ile ön plana çıkar.

Teknik deha, sanatçının basit bir malzeme veya kötü bir teknikle yakaladığı yeni ve müthiş bir dünya ile ilgilenmez, önceliği, yaptığı işin kusursuz bir işçilikle bezenmiş olmasıdır.

İçerik ve teknik üstünlüğün birlikte ve kusursuz kullanımı sanat eserinden bahsetmek için önkoşuldur.Bu anlamda “teknik deha” tanımı, kullanımı itibari ile herzaman bir “sanatçı” tarif etmez.

kalfa / 2016 / mindonart

Reklamlar